SchaduwTuin ~ een korte tijdlijn

Schaduw is de plek waar het licht niet op schijnt. Welke processen voltrekken zich terwijl wij ze niet zien? In de SchaduwTuin bewegen we ons als mens letterlijk in de schaduw van de planten, organismen, de bodem en aardse systemen. We verdiepen ons in schemer, schaduw, mist en het grijze gebied van verborgen gebleven kennis die we aan het licht brengen. Hoe kan een tuin een plek zijn waarin mensen hun verbinding met hun leefomgeving opnieuw vorm kunnen geven?

Met de SchaduwTuin ontwikkelt de Onkruidenier een proeftuin voor Future Gardening; een paradigma shift om voorgeprogrammeerde ideeën over tuinieren om te buigen. Sinds 2022 laten we traditionele verwachtingen van tuinen en tuinieren achter ons. Welke houding nemen we aan als we leren openstaan voor instructies die meer dan menselijke organismen ons geven?

2022 ~ leren luisteren naar een ecosysteem
In 2022 krijgen de Onkruidenier en Zone2Source de sleutels van de voormalige kloostertuin van het Belgische inzending voor de Floriade van 1972. Het slot is doorgeroest en moet worden opengeknipt voordat we naar binnen kunnen.

De tuin is geheel overwoekerd; er is nauwelijks nog iets zichtbaar van het oorspronkelijke ontwerp en de rigide structuur die architect René Pechère had aangelegd. De eerste stappen voelen desorienterend: Waar zijn we geland?

Wat begint als een plan om te tuinieren met gereedschap en meegebrachte planten, verschuift al snel. De vraag wordt niet langer wat gaan we doen, maar hoe kunnen we leren luisteren naar het ecosysteem van de tuin, en hoe kunnen we onze eigen rol daarin begrijpen? We besluiten wekelijks terug te keren als observanten in een proces dat al gaande is zonder ons.

2023 ~ breuk in beheer
In 2023 wordt de tuin langzaam een vast onderdeel van de artistieke werkpraktijk van de Onkruidenier. Het collectief komt op regelmatige basis samen in de tuin, als plek voor observatie, inspiratie en kennisuitwisseling.

Tegelijkertijd wordt dit ook het jaar van een onoverkomelijke breuk. Zonder ons medeweten worden twaalf van de dertien buxusstruiken verwijderd. Deze struiken waren oorspronkelijk onderdeel van het ontwerp van de tuin in 1972 en droegen de ruimtelijke structuur van de tuin.

De ingreep confronteert ons met wat je institutioneel tuinieren zou kunnen noemen: een vorm van beheer die ingrijpt zonder afstemming met het ecologische of relationele veld dat zich heeft opgebouwd. De vraag die aan de oppervlakte kwam; waren deze buxusstruiken niet eerder dragers van botanisch erfgoed dan van onderhoudslogica?

2024 ~ archeology of gestures
In 2024 start de samenwerking met filosoof Samar Nasrullah Khan. Samen ontwikkelen we het onderzoek archeology of gestures.

In plaats van de buxus als object te benaderen, verschuift de aandacht naar nieuwe vormen van zorg: naar aanraking, beweging, herhaling. In die context begint de buxus tot ons te spreken.

Samar ontwikkelt een manier van aanwezigheid waarin hij zijn lichaam en zijn gebaren als het ware uitleent aan de plant, zodat  Mrs Buxus via hem kan verschijnen als een vorm van expressie. Deze ontmoetingen en samenwerking met Samar leidt tot een essay dat later wordt opgenomen in de publicatie Queer Flora, Fauna and Funga, samengesteld door Frances Cannon en uitgegeven door Valiz.

2025 ~ spirituele ecologie en Japan
In 2025 verdiept Jonmar zich, geïnspireerd op archeologisch onderzoek naar voor middeleeuwse vormen van natuurreligie in Noord Holland, in de spirituele dimensies van natuurperceptie, en in historische opvattingen waarin het goddelijke zich kon manifesteren in een bloem, een verschijnsel, een ervaring in je directe leefomgeving. 

Tijdens een residency bij KKARC in Kyoto reist hij langs Japanse tuinen die sterk beïnvloed zijn door shinto-denken. Deze tuinen worden een belangrijke referentie als manier van waarnemen waarin natuur en spirituele aanwezigheid niet gescheiden zijn. Deze werkperiode leidt tot een expositie bij Arti & Amicitiae op het Rokin.

In hetzelfde jaar bevindt conceptueel kunstenaar Jacqueline Heerema zich eveneens in Japan. Dit leidt tot een onverwacht rijke correspondentie en tot een uitnodiging om later ook in de tuin in Amsterdam samen te werken.

2026 ~ nocturnal ecologies
In 2026 ontstaat het inzicht dat de tuin, ondanks jaren van regelmatige aanwezigheid, nog nooit systematisch is waargenomen in haar nachtelijke toestand. Terwijl juist de buxusmot een nachtvlinder is, en veel processen zich buiten het daglicht afspelen.

Binnen het kader van nocturnal ecologies verschuift de aandacht naar maanstanden, nachtleven, bodemprocessen en de rol van kalk als medium tussen geschiedenis, ecologisch geheugen en transformatie.

Gastkunstenaar Jacqueline Heerema ontwikkelt in deze context haar project schaduw porselein, een zoektocht naar de relatie tussen materialiteit en leegte.